 |  |
De belangrijkste rol bij het ontwikkelen en het handhaven van deze gemeenschappelijke Molukse identiteit moet toegeschreven worden aan het pela-verbintenis systeem. Pela is een verbintenis tussen een of meer dorpen, vaak op verschillende eilanden en behorend tot verschillende godsdiensten. Hoewel ieder dorp maar één of enkele pela-schappen heeft, is het totaaleffect van dit dichte netwerk van elkaar kruisende verbintenissen zo sterk, dat alle bewoners van de Molukken betrokken zijn bij de pela-gedachte en daarin het idee van een eenheid beleven, waar allen in delen. Het pela-schap vindt zijn ontstaan in het grijze verleden, lang voordat de Europeanen de “specerijeneilanden” bezetten, op zoek naar kruidnagel en nootmuskaat. Gedurende de Portugese en Nederlandse veroveringen in de 16e en 17e eeuw, werd het pela-schap aangewend om de vreemde indringers te weerstaan en om elkaar te helpen in tijden van nood. Er zijn pela verdragen die in die periode werden aangegaan en die tot op heden nog bestaan. Nieuwe pela-schappen werden aangegaan gedurende het verzet tegen het Nederlandse kolonialisme. Toen deze strijd verloren was en het gebied door een economische depressie werd getroffen, werden pela-verdragen gesloten als een middel om toegang te krijgen tot voedselbronnen; in die tijd gingen veel arme dorpen van Ambon verbintenissen aan met de sagorijke dorpen op Seram.
Er zijn 3 vormen van pela-schappen te onderscheiden, namelijk (1) de harde pela (pela keras), (2) de verwantschap pela (pela gandong of bongso) en (3) de zachte pela (pela tempat sirih). De harde pela ontstond in een situatie die diep in het leven ingreep, meestal in verhand met een gewapend conflict, zoals bijvoorbeeld bij het vergieten van bloed, bij onbesliste veldslagen of wanneer het ene dorp op een bijzondere wijze het andere dorp te hulp was gekomen. De tweede vorm van pela-schap is gebaseerd op verwantschapsbindingen. Verschillende clans in de dorpen gaan uit van het bondgenootschap van gemeenschappelijke voorouders; deze gemeenschappelijke herkomst wordt bij het aangaan van het verdrag van toepassing verklaard op het dorp als geheel. Het zachte pela-schap wordt meestal aangegaan na een minder ingrijpend voorval, zoals bij het herstellen van vreedzame betrekkingen na een klein incident of nadat een dorp een gunst aan een ander dorp heeft bewezen. Het wordt ook aangewend om handelsbetrekkingen aan te gaan. Bij alle gelegenheden en doelstellingen functioneren de harde pela en de verwantschap-pela op praktisch dezelfde manier. Beide worden gesloten met een krachtige eed, die versterkt wordt door een vervloeking van wie ook maar de overeenkomst zou verbreken. Een mengsel van palmwijn en bloed van de leiders van de twee partijen wordt gedronken nadat de wapens en andere scherpe voorwerpen erin gedompeld zijn. Deze voorwerpen zullen zich tegen elke overtreder keren en hem doden. Het uitwisselen van bloed bezegelt de broederschap.
Het pela-schap wordt beschouwd als een blijvende en onverbrekelijke broederschap tussen alle mensen van de verbonden dorpen. Er liggen vier gedachten aan de pela ten grondslag: (1) De dorpen die een pela-verbintenis hebben aangegaan helpen elkaar in tijden van nood zoals natuurrampen, oorlogen en dergelijke. (2) Als erom wordt gevraagd zal het ene dorp het andere moeten bijstaan als het gaat om grote gemeenschapsprojecten, zoals het bouwen van kerken, moskeeën en scholen. (3) Als personen hun pela-dorp bezoeken mag hen geen voedsel worden geweigerd noch zullen ze toestemming behoeven te vragen, als ze vruchten plukken of andere opbrengsten van het land mee naar huis nemen. (4) Alle bewoners van dorpen die met elkaar een pela-verbintenis hebben worden geacht van hetzelfde bloed te zijn, dus huwelijken tussen pela-genoten worden als incest beschouwd. Elke overtreding van deze regels wordt streng gestraft door de voorouders die de pela-verbintenis zijn aangegaan. Deze straf bestaat uit ziekte, dood of ander ongeluk bij de overtreders of zelfs bij hun kinderen. Hier staat tegenover dat de zachte pela wordt gesloten zonder eedsaflegging met alleen het uitwisselen en samen kauwen van sirih, een oude gewoonte om vriendschap tussen vreemden tot stand te brengen. Dat is ook precies wat de zachte pela is, een vriendschappelijk verdrag. Men mag onderling huwen en elke hulp die men elkaar zou kunnen geven is vrijwillig en geschiedt niet onder dreiging van voorouderlijke sancties.
De pela-verbanden tussen de Molukkers in Nederland zijn sterk gebleven. Voor de tweede generatie wordt de situatie ingewikkelder, omdat de pela-genoten dikwijls in dezelfde woongemeenschap leven, terwijl in de Molukken de pela-genoten ver van elkaar wonen. Bij samenkomsten zoals doop, belijdenis, huwelijk en begrafenis wijst men elkaar de pela-genoten aan en laat ze met elkaar kennis maken. Ze worden vermaand om met elkaar om te gaan alsof ze eigen broers en zusters zijn. In de Molukken zelf kent men alleen de pela van vaders zijde van herkomst. Dit heeft zijn grond in de maatschappelijke regel dat als een meisje trouwt zij haar eigen familie verlaat en gaat behoren tot de familie van de man, nadat deze de bruidprijs (harta kawin) heeft betaald; de vrouw wordt officieel opgenomen in zijn familie (mata rumah) tijdens het traditionele huwelijksfeest (kawin adat) in het oude familiehuis (rumah tua). Alle kinderen die zij ter wereld brengt behoren tot de familie van haar man en hebben dientengevolge alleen de pela's van zijn dorp, gewoonlijk een of twee pela-verbintnissen. In Nederland laten Molukkers niet alleen de pela-schappen van vaderszijde, maar ook van moederszijde gelden. Eén persoon kan zo vastzitten aan een groot aantal pela-verbintnissen, die hem of haar ernstig in de weg staan bij het kiezen van een partner. Een ander belangrijk verschil is dat in de Molukken de pela-genoten meestal met elkaar in contact treden op het niveau van twee dorpsbesturen, terwijl in Nederland die relaties tussen de individuele pela-genoten op de eerste plaats komen. Maar wanneer ook maar de hulp wordt gevraagd door een pela-dorp in de Molukken, dan zal de dorpsvereniging van dat dorp in Nederland (kumpulan) zeker geld proberen in te zamelen en op te sturen. Tenslotte is ook in Nederland de pela een belangrijk symbool van Molukse identiteit en eenheid.
Bron: Dr. D. Bartels, Pela Alliances in the Central Moluccas and in the Netherlands, 1985. | 
